دریچه علوم ورزشی
hamid_zitonly@yahoo.com 
آموزشگاه های گنبدکاووس

به نام خدا
نقش بازی های بومی و محلی بر توسعه مهارت های بنیادی

عبدالحميد زيتونلي، دبیر تربيت بدني[1]

لیلا کارکن ، دبیر تربیت بدنی

سخیده زیتونلی ،  کارشناس تربیت بدنی

چکیده

هدف از این تحقیق بیان اهمیت بازی های پرورشی و بومی و محلی در ورزش دوره ابتدایی برای توسعه همه جانبه اجتماعی، روانی، عاطفی و جسمانی و عاملی مهم در یادگیری موثر مهارت های بنیادی بود. روش تحقيق در این موضوع به شیوه  مروری و بررسی می باشد. روش و ابزار جمع آوری اطلاعات، بررسی منابع کتابخانه ای و اینترنتی شامل کتب، مجلات، مقالات و تحقیقات سایر پژوهشگران بود. نتایج نشان داد که بازیهای پرورشی و بومی و محلی از جمله عوامل مهم در پیشرفت و توسعه مهارت های بنیادی در دوره ابتدایی می باشد، این بازیها میتواند به عنوان ابزاری مکمل، مفید و موثر برای پرورش افرادی سالم ، فعال و متعادل از نظر جسمی و روانی در مدرسه ها استفاده شود.

کلید واژه: بازی ، رشد همه جانبه، مهرت های بنیادی ، ورزش ، کودکان

مقدمه

آموزش و پرورش، کلید فتح آینده است و از دیر باز انتظار از آموزش و پرورش آن بوده که انسانهای فردا را تربیت کند و نسل امروز را برای زندگی در جامعه ی فردا آماده سازد. دوره ابتدايي پايه ي درسي، اخلاقي، اجتماعی، استعدایابی و رشد مهارت های بنیادی هر کودکي است. بر این اساس دوران کودکی مهمترین دوره زندگی است. كودكي دوراني است كه مانند يك زمين حاصل‌خيز هر چه در آن بكاري در آينده درو خواهي كرد. یکی از موضوع های مهم در پژوهش های سال های اخیر، رشد مهارت های حرکتی بنیادی در دوره ابتدایی است که متخصصان کودک، والدین و مربیان تربیت بدنی به آن توجه خاصی نشان داده اند. مهارت های حرکتی بنیادی، پایه و اساس مهارت های پیشرفته ی ورزشی را تشکیل می دهد( عباس بهرام،1383).

بازي های بومی و محلی و بازی های پرورشی  يكي از راه‌هاي پرورش كودك از لحاظ رواني، عاطفي، فکری، اجتماعی و جسماني است.  بازی های بومی و محلی و پرورشی از گذشته دور در سرزمین پهناور و کهنسال ایران با وجود تنوع وگوناگونی ریشه های فرهنگی رایج بوده است و هیچ کس نمی داند از چه زمان و از کجا آغاز شده اند. این بازی ها حاوی ارزش های انسانی و اخلاقی و ابزاری برای انتقال عقاید، فرهنگ و تمدن از نسلی به نسل دیگر بوده اند. با توجه با مطالب بالا و اهمیت رشد مهارت های بنیادی، در این جا این پرسش مطرح می شود که بازی های بومی و محلی و پرورشی به عنوان تجربه حرکتی بر رشد مهارت های بنیادی موثر است؟

تاریخچه بازی

  شروع بازی را می‌توان به گذشته‌های دور، حتی از بدو پیدایش انسان نسبت داد. در حقیقت بازی جزئی از زندگی انسان از بدو تولد تا زمان مرگ است. انسان از نظر فیزیولوژیکی نیاز به جنبش و حرکت دارد و بازی جزء مهم این جنبش و حرکت است. بازی ها حاوی ارزش های انسانی و اخلاقی و ابزاری برای انتقال عقاید، فرهنک و تمدن از نسلی به نسل دیگر بوده است. انسان برای رشد ذهنی و اجتماعی خود نیاز به تفکر دارد و بازی خمیرمایه تفکر است.بازی همواره و در همیشه تاریخ وجود داشته است. بازی همزاد و همنشین همیشگی کودکان و نوجوانان بوده است(هیوز، ترجمه گنجی، 1384).

تعریف بازی

بازی فعالیتی طبیعی، لذت بخش، شگفت انگیز و پر رمز و راز است. بازی وسیله ای برای بیان احساسات، برقراری روابط، توصیف تجربیات، آشکارکردن آرزوها و خودشکوفایی است که با میل و اختیار انجام می شود.

پیشینه تحقیق

پیاژه[2](1964) بیان کرده است که ذهن کودک وقتی به خوبی تحول می یابد که فعال باشد. کودک فقط چیزهایی را خوب فرا می گیرد که از راه مشاهده، تعمق، تجربه و فعالیت شخصی آموخته باشد. در این میان بازی های کودکان، بازی های سازمان یافته و هدایت شده و بازی های آزاد نقشی مهم در تسریع و تقویت توانایی هایشان ایفا می کند.

مهجور(1370)، بازی ها به هر صورت که ارائه شوند تاثیری مثبت بر کودکان می گذارند، خواه این تاثیر در سازندگی زندگی عاطفی کودکان باشد، خواه در رشد شناختی کودکان.

فلاول[3](1998) معتقد است رشد حرکتی و شرکت فعال کودک در بازی های گوناگون حرکتی اساس رشد عاطفی – اجتماعی، روانی – حرکتی و شناختی کودک را تشکیل می دهد.

گالاهو[4](2003)،دربین عواملی که بر رشد مهارت های بنیادی موثرند عاملی که بیشتر مورد توجه قرار گرفته، ارائه برنامه آموزشی مناسب رشدی است و بازی یکی از برنامه های آموزشی مناسب برای رشد جسمانی، رشد حرکتی، شناختی و عاطفی کودکان است.

گودوی[5](2003)و وانگ[6](2004)، تاثیر برنامه تربیت بدنی و بازی ها بر مهارت های بنیادی کودکان را مورد بررسی قرار داده و به این نتیجه رسیدند که اجرای برنامه آموزشی مدون، رشد مهارت های بنیادی را در پی داشته است.

خلجی و همکاران(1386) بازی را به عنوان عاملی انگیزشی مطرح کرده اند، چرا که کودک به طور فطری به بازی علاقه مند است. بازی وسیله ای برای کسب لذت فردی و ایجاد تنوع در زندگی است. با دیگران بودن، آنها را شانه به شانه خود حس کردن، با آنها به رقابت برخاستن و توانایی های خود را محک زدن، می تواند از انگیزه های قوی انسان برای بازی و فعالیت بدنی باشد. بازی های بومی و محلی و پرورشی متنوع بوده و دارای ارزش فرهنگی هستند. این بازی ها با نهایت آزادی و بدون قید بودن به مکان، زمان و ابزار دست و پا گیر قابل اجرا هستند. در بازی های بومی و محلی به عنوان تجارب حرکتی، انواع مهارت های حرکتی بنیادی وجود دارند.

سنه و همکاران(1387) برنامه های حرکتی و بازی های هدفمند همراه با سایر فعالیت های تربیتی و پرورشی را بستری مناسب برای تمرین و تکرار برخی از مفاهیم ذهنی، شناختی و جسمانی در دوره دبستان مطرح کرده اند. حرکت وسیله ای برای برقراری ارتباط و آموزش است و با آن می توان مفاهیم اولیه و مهارت های بنیادی را به کودکان آموزش داد، زیرا آموزش نظری برای کودکان خسته کننده است و درک مفاهیم نظری بدون عمل برای آنان میسر نیست و زمان براست. از این رو فعالیت های بدنی در قالب بازی ها به عنوان وسیله ای برای آموزش موضوع های آموزشگاهی به کار می روند.

کمپبل[7](2008) معتقد است بازی نه فقط بر رشد توانایی های شناختی کودکان، بلکه بر ساخت فیزیولوژیکی مغز او نیز اثری غیرقابل انکار دارد.

لندرث[8] (2009) بیان کرده است که بازی برای کودکان همانند کلام برای بزرگسالان است و وسیله ای برای بیان احساسات، برقراری روابط، توصیف تجربیات، آشکار کردن آرزوها و خودشکوفایی است.

دوره ابتدایی؛ شناخت فرصت های مطلوب پرورشی

اهمیت دوره ابتدایی در جهت رشد و شكوفایی استعدادها، رشد عاطفی، اجتماعی، روانی وجسمانی دانش آموزان تا این اندازه اهمیت دارد كه در تعریف نظام جدید آموزشی ، دوره اساس نام گرفته است. از جمله كاركردهای مهم این مقطع تحصیلی می توان به امور زیر اشاره كرد: رشد ارزش ها - رشد اجتماعی - رشد عقلانی - رشد مهارت های بنیادی - رشد جسمانی - رشد عاطفی - رشد روانی - رشد مهارتی .

نقش بازي  در زندگي كودك

بازي به طور عام و بازی های پرورشی و بومی و محلی به طور خاص در کودکان از اهميت ويژه اي برخوردار است. بسياري از والدين مي پندارند که بازي تنها با هدف گذراندن وقت براي کودک و ايجاد سرگرمي براي او طرح ريزي مي شود . در صورتي که مي توان گفت سهم عظيمي از هويت و تجارب کودک دراین  بازي ها کسب مي شود . کودک در بازي نقش هاي مختلف را تجربه مي کند و خود را در شخصيت هاي متفاوت با وظايف خاص آن تجسم مي کند . لذا بازي براي کودک صرفا سرگرمي نيست . دنيايي از يادگيري ، کسب تجربه، استقلال، ساخت عزت نفس، و زمينه سازي براي گسترش زبان ، و يافتن مهارت هاي اجتماعي است. در بازي کودک احترام به  ديگري ، کنترل خشم ، صبر ، هم احساسي و حتي نمايي از محاسن و معايب نقش هاي مختلف را مي آموزد(زیتونلی،1390).

نتیجه گیری

  بازي، يكي از راه‌هاي پرورش كودك از لحاظ رواني، عاطفي و جسمي است.

مهمترین عمل تربیتی و پرورشی در همه زمینه‌ها به ویژه زمینه تامین بهداشت روانی كودك، بازی های بومی و محلی است.

 بازی پرورشی، سبب چالاکی و افزایش مهارت حرکتی و رشد تقویت سیستم عصبی کودک می شود.

 بازی، سیستم عضلانی و رشد حسی و حرکتی کودک را تقویت می کند و به این طریق بر هوش کودک تاثیر فراوانی دارد و با بازی کردن، دقت کودک در انجام کارها افزایش می یابد.

 بازی سالم می تواند عواطف منفی از قبیل ترس، اضطراب، نفرت و افسردگی را به شدت در کودک کاهش دهد. به همین جهت امروزه مهمترین روش برای درمان اختلالات روانی و عاطفی کودکان، بازی درمانی است که حتی موجب درمان بسیاری از اختلالات روانی در بزرگسالان نیز می شود .

بازی های سالم و متناسب با کودکان می تواند به علت دست کاری در پدیده ها و آزمایش محیط اطراف توسط کودک افزایش رشد عقلانی وی را در پی داشته باشد; چرا که حس کنجکاوی کودک از این طریق برآورده شده و مناسب ترین عمل رشد عقلی کودک است.

بازی باعث تقویت رشد اجتماعی کودکان می شود; چرا که کودکان با تمرین زندگی آینده از طریق بازی و فراگیری روابط انسانی و اجتماعی و همکاری در گروه های بازی می توانند رشد اجتماعی داشته باشند.

 از دیگر اثرات بازی در کودکان رشد اخلاقی و معنوی به صورت پایبندی به نظم و مقررات، رعایت حقوق دیگران، کمک به دیگران، خیرخواهی و لذت بردن از خدمت به دیگران است.

بازی های پرورشی، راهی برای آموزش مسائل تربیتی به کودک می باشد.

معمولا كودكان كارهايي را كه با بازي‌كردن ياد مي‌گيرند به راحتي در ذهن‌شان جا مي‌افتد.

بازی زبان آشنای کودک برای تقویت ارتباط عاطفی است. می تواند شامل همه افکار، حرکات و افعال بوده و جسم و روح را تحت تاثیر قرار داده و موجب تقویت همه قوای فکری، روحی، جسمی،مادی و معنوی شود.

بازی های پرورشی از مهمترین راههای  آموزش مطالب و رشد شخصیت کودکان  در دوره ابتدایی می باشد.

پیشنهاد

با توجه به تحقیقات انجام شده در مورد  اثرات بازیها و بازی های پرورشی و بومی و محلی، بهترین راه برای رسیدن به اهداف تربیت بدنی دوره ابتدایی( شناختی ، مهارتی و  نگرشی) توسعه و اهمیت دادن به این بازی ها می باشد. لذا پیشنهاد می گردد برای توسعه و رشد همه جانبه کودکان در دوره ابتدایی ، بازی، بازی های پرورشی و بومی و محلی در ساعات تربیت بدنی مدارس جدی گرفته شود و این بازی ها به صورت علمی با توجه به فرهنگ بومی و محلی هر منطقه از کشور تحقیق و از طریق دبیران تربیت بدنی اجرا گردد .

منابع

-          اکبری، حکیمه، خلجی، حسن وشفیع زاده، محسن(1386) تاثیر بازی های بومی و محلی بر رشد مهرت های جابه جایی پسران 7 تا 9 ساله، نشریه حرکت، شماره 34.

-          زیتونلی،عبدالحمید(1390)، نقش بازی های پرورشی در ورزش دوره ابتدایی، اولین همایش تربیت بدنی استان گلستان.

-          سنه، افسانه، سلمان، زهرا و آقازاده محرم(1387)، تاثیر فعالیت های بدنی و بازی بر رشد توانایی های ذهنی پسران پیش دبستانی، فصل نامه نوآوری های آموزشی، شماره 26، سال هفتم.

-          Campbell,S.C.(2008). Plays and its role in development, retrieved,10 June 2008, http://articledirectory.adsenspackage.com.

-          Gallahoo. D, (2003). "Development physical education for all children", fourth edition, champaign, IL: Human Kinetics, PP: 257-275.

-          Goodway, J.D and Crow, H. and Ward, P,(2003). "Effects of motorskill instruction on fundamental motor skill development". Adapted physical activity quarterly. 20, PP: 289-314.

-          Landreth, G.L, Ray, D.C, Bratton, S. (2009). Play therapy in elementary school. Phychology in the school. 46(3) : 1-9.

-          TZUwang, J.H,(2004). "A study on gross motor skills of preschool children". Journal of research in chilhood education. 19, 1, PP:32-43.

 



[1]- E-mail:hamid_zitonly@yahoo.com-    09119784540

 

[ شنبه بیست و ششم آذر 1390 ] [ 11:35 ] [ زیتونلی دبیر تربیت بدنی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

دریچه علوم ورزشی

سلامتی و نشاط آرزوی ماست
لینک های مهم